Interne klok heeft licht nodig

Gepubliceerd op: donderdag 2 november 2017

Nu de klokken net zijn verzet voor de wintertijd, is het weer een stuk vroeger donker. Hoe zorgt mijn interne klok dat ik op tijd ga slapen?

Vraag maar raak Interne klok heeft licht nodig

Foto: Clara Walstra Witeveen

Niet alleen de klok aan de muur laat zien dat het bedtijd is, ook de interne biologische klok laat je ’s avonds merken dat het einde van de dag is bereikt. Die biologische klok is afhankelijk van licht. Speciale cellen in het netvlies vangen het daglicht op en sturen een signaal naar de biologische klok, een orgaantje in de hersenen. Wanneer het natuurlijke licht ‘s avonds langzaam afneemt, neemt de hoeveelheid van het hormoon melatonine toe en word je slaperig.

Slaapexperimenten
Het licht waar je gedurende de dag aan wordt blootgesteld, beïnvloedt niet alleen wanneer je gaat slapen, maar ook de kwaliteit van de slaap. Onderzoekers uit Groningen ontdekten bij slaapexperimenten dat blootstelling aan zonlicht zorgt voor een diepere ononderbroken slaap in de volgende nacht. Hoe vroeger in de ochtend je fel licht te zien krijgt, hoe vroeger je in slaap valt (Bionieuws, 21 oktober).

Het blauwe uur
Niet alleen de hoeveelheid licht heeft invloed op je biologische klok, maar ook de kleur van het licht. De kegeltjes in het oog die kleurenzien mogelijk maken, geven die informatie ook door aan de biologische klok, ontdekten Leidse onderzoekers (Bionieuws, 6 juni 2015). Daglicht is blauwer van kleur in ochtend- en avondschemering, het zogeheten blauwe uur. Dat kleurverschil is een betere indicator voor begin en eind van de dag dan de hoeveelheid licht, want die is sterk afhankelijk van bewolking.

Synchroniseren
In proeven met muizen bleek dat de kleur van het licht essentieel was om het ritme van de biologische klok in de pas te houden. De onderzoekers varieerden de hoeveelheid licht, en in sommige gevallen ook de kleur van het licht. Daarbij ontdekten ze dat blauw licht noodzakelijk was om hun klok te synchroniseren. Waarschijnlijk geldt dat voor alle zoogdieren. Misschien, opperen de onderzoekers, was dat zelfs wel de oorspronkelijke functie van kleuren zien.

Kunstlicht
Wist je dat gebruik van kunstlicht onze biologische klok door de war schopt? Met een lichtwekker kun je de opkomende zon ’s ochtends simuleren en de hoeveelheid licht langzaam opvoeren. Om de biologische klok ook ’s avonds op weg te helpen is het beter niet te fel licht aan te hebben. Door het toenemende gebruik van tablets en smartphones bereikt echter te veel fel blauw licht de ogen, ook als het al lang avond is. De app F.lux filtert het blauwe licht eruit en geeft het scherm – afhankelijk van de tijd en je locatie – een oranjerode gloed als de nacht nadert. Slaap lekker.

foto Maartje Kouwen door
Maartje Kouwen